ข้าวหุงสุกแช่ตู้เย็น 24 ชม.แล้วอุ่น: งานทดลอง 15 คนพบแป้งทนย่อยเพิ่มราว 2.6 เท่า น้ำตาลหลังมื้อต่ำกว่าข้าวหุงใหม่ราว 18%

ข้าวเหลือในหม้อเมื่อวาน ถ้าเก็บให้ถูกวิธี งานวิจัยเล็ก ๆ งานหนึ่งพบว่าตัวเลขแป้งทนย่อยและน้ำตาลหลังมื้อต่างจากข้าวหุงใหม่ วันอาทิตย์นี้ขอสรุปเป็นเช็กลิสต์ง่าย ๆ พร้อมข้อควรระวังเรื่องการเก็บข้าวครับ 👇

ตัวเลขจากงานวิจัยในคน 2 งาน: แป้งทนย่อยในข้าวเพิ่มจาก 0.64 เป็น 1.65 กรัมต่อ 100 กรัม (ประมาณ 2.6 เท่า) เมื่อแช่ตู้เย็น 4 องศา 24 ชั่วโมง; น้ำตาลหลังมื้อ (พื้นที่ใต้กราฟ) ต่ำกว่าข้าวหุงใหม่ 18% ในอาสาสมัคร 15 คน; บิวทิเรตในอุจจาระเพิ่ม 29% เมื่อเสริมแป้งทนย่อยจากมันฝรั่ง 2 สัปดาห์ ในคนหนุ่มสาว 174 คน
ภาพห้องปฏิบัติการเป็นภาพประกอบที่สร้างด้วย AI ไม่ใช่ภาพจากงานวิจัยทั้งสองชิ้น
ภาพ 3 มิติลำไส้ ประกอบขั้นตอน: 1) แช่เย็น เส้นแป้งจับตัวแน่น กลายเป็นแป้งทนย่อย 2) ลำไส้เล็ก น้ำย่อยตัดได้ยาก น้ำตาลเข้าเลือดช้าลง 3) ลำไส้ใหญ่ แป้งที่เหลือกลายเป็นอาหารจุลินทรีย์ดี
ภาพ 3 มิติลำไส้ ใช้ประกอบคำอธิบาย ไม่ใช่ภาพจากงานวิจัย
ภาพจากกล้องจุลทรรศน์ ต่อมผนังลำไส้ใหญ่คน ประกอบคำอธิบาย: จุลินทรีย์หมักแป้งทนย่อยได้บิวทิเรต ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงหลักของเซลล์ผนังลำไส้ใหญ่
ภาพจุลพยาธิวิทยาผนังลำไส้ใหญ่คนปกติ ใช้ประกอบการอธิบาย ไม่ใช่ภาพจากงานวิจัย
ไอเดียมื้อหน้า: 1) หุงเสร็จ แบ่งกล่อง เข้าตู้เย็นใน 1 ชั่วโมง กินใน 24 ชั่วโมง 2) ข้าวผัดหมู สลับเป็นผัดผักกับเต้าหู้ อุ่นร้อนทั่วครั้งเดียว มีโรคประจำตัวหรือกินยาอยู่ ปรึกษาแพทย์ก่อน ห้ามหยุดยาเอง
ภาพข้าวผัดผักกับเต้าหู้ ใช้ประกอบไอเดียมื้ออาหาร ไม่ใช่ภาพจากงานวิจัย

งานวิจัยว่าอย่างไร

  • งานแรก จากอินโดนีเซีย ลงวารสาร Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition ปี 2015 ทีมวิจัยวิเคราะห์ข้าวขาว 3 แบบ คือข้าวหุงใหม่ ข้าวที่วางเย็นที่อุณหภูมิห้อง 10 ชั่วโมง และข้าวที่แช่ตู้เย็น 4 องศาเซลเซียส 24 ชั่วโมงแล้วอุ่น แป้งทนย่อยเท่ากับ 0.64, 1.30 และ 1.65 กรัมต่อข้าว 100 กรัม ตามลำดับ (ข้าวแช่เย็นแล้วอุ่นมากกว่าข้าวหุงใหม่ราว 2.6 เท่า)

    จากนั้นให้อาสาสมัครผู้ใหญ่สุขภาพดี 15 คน กินข้าวหุงใหม่และข้าวแช่เย็นแล้วอุ่นสลับกัน (แบบไขว้ ผู้เข้าร่วมไม่ทราบว่าได้ข้าวแบบไหน) ค่าน้ำตาลในเลือดหลังมื้อ (พื้นที่ใต้กราฟ) ของข้าวแช่เย็นแล้วอุ่นอยู่ที่ 125 เทียบกับ 152 มิลลิโมล·นาที/ลิตร ของข้าวหุงใหม่ (p = 0.047) ซึ่งต่ำกว่าราว 18% (ตัวเลข 18% เป็นการคำนวณจากค่าในบทคัดย่อ)

  • งานที่สอง จากมหาวิทยาลัยมิชิแกน ลงวารสาร mBio ปี 2019 ให้คนหนุ่มสาวสุขภาพดี 174 คน เสริมใยอาหารที่หมักได้ 3 ชนิดกับกลุ่มควบคุม นาน 2 สัปดาห์ กลุ่มที่ได้ แป้งทนย่อยจากมันฝรั่ง (43 คน) มีบิวทิเรตในอุจจาระเพิ่มเฉลี่ย 29% แต่ผลไม่เท่ากันทุกคน ค่ากลางของบิวทิเรตเพิ่มขึ้นในราว 63% ของคน ส่วนที่เหลือไม่เปลี่ยนหรือลดลง ขึ้นกับชนิดของจุลินทรีย์เดิมในลำไส้ของแต่ละคน

กลไกที่นักวิจัยอธิบาย

  • ตอนหุง เม็ดแป้งพองน้ำ เส้นแป้งคลายตัว น้ำย่อยตัดง่าย น้ำตาลจึงเข้าเลือดได้เร็ว
  • เมื่อแช่เย็น เส้นแป้งบางส่วนกลับมาจับตัวแน่น (เรียกว่า retrogradation) กลายเป็นแป้งทนย่อย น้ำย่อยในลำไส้เล็กตัดได้ยากขึ้น
  • แป้งที่ไม่ถูกย่อยเดินทางต่อไปถึงลำไส้ใหญ่ จุลินทรีย์หมักได้กรดไขมันสายสั้น เช่น บิวทิเรต ซึ่งในงานทดลองกับเซลล์ลำไส้ใหญ่ของคนในห้องปฏิบัติการ (Roediger, Gut 1980) บิวทิเรตเป็นแหล่งพลังงานหลักของเซลล์ผนังลำไส้ใหญ่

ข้อควรรู้ก่อนสรุปไกลเกินไป

  • งานแรกเล็กมาก (15 คน, คนสุขภาพดี, ข้าวขาวชนิดเดียว) และค่า p ใกล้เส้น (0.047) ยังไม่ทราบว่าผลเหมือนกันในคนที่มีน้ำตาลสูงหรือกินข้าวพันธุ์อื่นหรือไม่ งานนี้ไม่ได้วัดผลระยะยาว
  • งานที่สองไม่ได้ใช้ข้าวแช่เย็น แต่ให้แป้งทนย่อยจากมันฝรั่งแบบเสริมอาหาร และไม่ได้วัดว่าสุขภาพดีขึ้น วัดเพียงปริมาณบิวทิเรตในอุจจาระ จึงเป็นเพียงภาพประกอบว่าแป้งทนย่อยชนิดหนึ่งเปลี่ยนสิ่งที่จุลินทรีย์ผลิตได้ ไม่ใช่ผลของข้าวแช่เย็นโดยตรง และแป้งทนย่อยจากข้าวแช่เย็นมีปริมาณน้อย (1.65 กรัมต่อ 100 กรัม)
  • ข้าวที่นำไปทดสอบกับอาสาสมัครคือข้าวแช่ตู้เย็น 4 องศา 24 ชั่วโมงแล้วอุ่น ส่วนข้าวที่วางเย็นที่อุณหภูมิห้อง 10 ชั่วโมงในงานวิจัยเป็นเงื่อนไขทดลอง ไม่แนะนำให้ทำตามเพราะเรื่องความปลอดภัยของอาหาร (ดูหัวข้อถัดไป)
  • ใครมีเบาหวานหรือกินยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องปริมาณข้าวและมื้ออาหาร ข้าวแช่เย็นไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนคำแนะนำของแพทย์

เก็บข้าวสุกให้ถูกวิธี (สำคัญที่สุด)

ข้าวสุกที่วางไว้ที่อุณหภูมิห้องนาน ๆ อาจมีเชื้อ Bacillus cereus ที่สร้างสารพิษ ทำให้อาเจียนและท้องเสียได้ และความร้อนตอนอุ่นไม่ได้ทำลายสารพิษนี้ ตามคำแนะนำของบริการสุขภาพแห่งชาติอังกฤษ (NHS) และสำนักงานมาตรฐานอาหารอังกฤษ (FSA):

  • ถ้าไม่กินทันที ให้ทำให้เย็นและเข้าตู้เย็นภายใน 1 ชั่วโมง หลังหุงเสร็จ
  • เก็บในตู้เย็นและกินภายใน 24 ชั่วโมง
  • อุ่นให้ร้อนทั่วถึงจนมีไอร้อนตลอด (NHS ระบุอุณหภูมิแกนกลาง 70 องศาเซลเซียส นาน 2 นาที) และ อุ่นเพียงครั้งเดียว ไม่อุ่นซ้ำ
  • ข้าวที่ทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องข้ามคืน ให้ทิ้ง

เช็กลิสต์ 3 ข้อ

  1. หุงเสร็จ แบ่งใส่กล่องเล็ก เข้าตู้เย็นภายใน 1 ชั่วโมง ไม่ทิ้งไว้ในหม้อข้ามคืน
  2. เก็บในตู้เย็นไม่เกิน 24 ชั่วโมง แล้วอุ่นครั้งเดียวให้ร้อนทั่วทั้งจาน
  3. ข้าวผัดหมูจานเดิม ลองสลับเป็นข้าวผัดผักกับเต้าหู้ ได้ใยอาหารเพิ่มอีกต่อ

เรื่องใยอาหารและถั่ว อ่านต่อได้ที่ สรุปงานวิจัยประจำสัปดาห์: ถั่วเมล็ดแห้งกับ LDL และอาหารพืชล้วนกับค่าอักเสบในเลือด (hsCRP) และ ธัญพืชเต็มเมล็ดเพิ่มวันละ 1 ส่วน เสี่ยงเสียชีวิตจากโรคหัวใจต่ำลง 9% ส่วนเรื่องน้ำตาลกับอาหารที่กินทั้งชิ้น ดู ผลไม้หวานไม่ใช่ตัวร้ายของเบาหวาน: ผลไม้ทั้งลูกเทียบน้ำผลไม้

ใครมีโรคประจำตัวหรือกินยาอยู่ อย่าหยุดยาเองนะครับ อาหารเป็นผู้ช่วย ไม่ใช้แทนการรักษา ปรึกษาคุณหมอก่อนเสมอ

อ้างอิง

  1. Sonia S, Witjaksono F, Ridwan R. Effect of cooling of cooked white rice on resistant starch content and glycemic response. Asia Pac J Clin Nutr. 2015;24(4):620-625. PMID: 26693746
  2. Baxter NT, Schmidt AW, Venkataraman A, Kim KS, Waldron C, Schmidt TM. Dynamics of Human Gut Microbiota and Short-Chain Fatty Acids in Response to Dietary Interventions with Three Fermentable Fibers. mBio. 2019;10(1):e02566-18. PMID: 30696735
  3. Roediger WE. Role of anaerobic bacteria in the metabolic welfare of the colonic mucosa in man. Gut. 1980;21(9):793-798. PMID: 7429343
  4. NHS. Starchy foods and carbohydrates (หัวข้อ rice and grains). nhs.uk
  5. UK Food Standards Agency. Home food fact checker. gov.uk

เครดิตภาพ

  • ภาพหน้าปก (ข้าวสวย): “Bowl of white rice 01.jpg” โดย Douglas Perkins, Wikimedia Commons, CC0
  • ภาพ 3 มิติลำไส้: โดย Scientific Animations (scientificanimations.com), Wikimedia Commons, สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0
  • ภาพจุลพยาธิวิทยาผนังลำไส้ใหญ่: “Microscopic Histological Sample of the Human Colon.jpg” โดย Taraali4, Wikimedia Commons, CC BY 4.0 (ตัดเฉพาะส่วนกลางภาพ)
  • ภาพข้าวผัดผักกับเต้าหู้: “Tofu Kee Mao Fried Rice – Nok Nok Kitchen at The Cow 2025-03-15.jpg” โดย Andy Li, Wikimedia Commons, CC0
  • ภาพห้องปฏิบัติการ: ภาพประกอบที่สร้างด้วย AI

ดูโพสต์ต้นฉบับบน Instagram: https://www.instagram.com/p/DgBe205maTQ/


💬 ปรึกษาโค้ชแบงค์

  • แอดไลน์สอบถามได้เลยครับ 👉 LINE: @coachbankmarket — https://lin.ee/ZFuJhTs7