คุณภาพอาหารพืชกับความเสี่ยงโรคไตเรื้อรัง: งานติดตาม 14,686 คน นานมัธยฐาน 24 ปี

ไตของเราทำงานเงียบมากนะครับ กว่าจะรู้ตัวว่าเหนื่อย บางทีก็เสื่อมไปเยอะแล้ว แต่ข่าวดีคือ ของที่อยู่ในจานข้าวทุกวัน เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพไตที่ควรใส่ใจ โดยงานนี้ศึกษาความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์การรักษาโรคไตครับ

งานนี้มาจาก Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health ครับ ทีมนำโดย Hyunju Kim กับ Casey M. Rebholz ลงวารสาร Clinical Journal of the American Society of Nephrology (CJASN) ของสมาคมโรคไตอเมริกัน ปี 2019

ที่ผมชอบคือ เขาไม่ได้ถามแค่ว่า “กินพืชแล้วไตดีไหม” แล้วจบนะครับ เขาแยกต่ออีกชั้นว่า รูปแบบอาหารพืชต่างคุณภาพสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่างกันอย่างไร ไม่ใช่สรุปว่าอาหารพืชชนิดใดชนิดหนึ่งทำให้ไตดีหรือเสียโดยตรง

เขาตามใคร

  • ผู้ใหญ่ 14,686 คน อายุ 45–64 ปีตอนเริ่ม จากโครงการ ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities) ใน 4 เมืองของสหรัฐฯ

  • ผู้เข้าร่วมที่นำมาวิเคราะห์ไม่มีโรคไตเรื้อรังตามเกณฑ์คัดออกของงานตอนเริ่มต้น ไม่ได้หมายความว่าตรวจยืนยันไตปกติทุกด้าน

  • ตามกันนานมัธยฐาน 24 ปี เกือบครึ่งชีวิตการทำงานเลยครับ

เขาให้คะแนนอาหาร 4 แบบ (ทุกแบบหักคะแนนอาหารจากสัตว์)

  • กินพืชโดยรวม พืชทุกชนิดได้คะแนนบวก

  • กินพืชแบบดีต่อสุขภาพ ให้คะแนนบวกแก่กลุ่มพืชที่จัดว่าดีต่อสุขภาพ เช่น ผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว ถั่วเมล็ดแห้ง รวมถึงชาและกาแฟตามเกณฑ์ของงาน

  • กินพืชแบบไม่ดีต่อสุขภาพ ให้คะแนนแป้งขัดขาว น้ำหวาน น้ำผลไม้ ขนมหวาน

  • แบบเน้นมังสวิรัติ (pro-vegetarian)

วิเคราะห์โดยปรับปัจจัยกวนหลายอย่าง แต่ยังอาจมีปัจจัยกวนหลงเหลืออยู่ครับ

ผลที่เจอ

ตลอดช่วงที่ตาม มีคนเป็นโรคไตเรื้อรัง (CKD) ใหม่ 4,343 ราย

  • กลุ่มที่กินพืชแบบดีต่อสุขภาพมากที่สุด สัมพันธ์กับความเสี่ยง CKD ต่ำกว่ากลุ่มที่กินน้อยสุด 14% (HR 0.86) เป็นความต่างเชิงสัมพัทธ์ ไม่ใช่ลดโอกาสป่วยลง 14 จุดเปอร์เซ็นต์

  • กลุ่มที่เน้นมังสวิรัติมากที่สุด สัมพันธ์กับความเสี่ยงต่ำกว่า 10% (HR 0.90)

  • ส่วนกลุ่มที่กินพืชแบบไม่ดีมากที่สุด (แป้งขาว น้ำหวาน ขนม) สัมพันธ์กับความเสี่ยงสูงขึ้น 11% (HR 1.11)

  • คนที่กินพืชโดยรวมและพืชดีเยอะ ค่าการกรองของไต (eGFR) ลดลงช้ากว่า

  • ความสัมพันธ์เห็นชัดเป็นพิเศษในคนที่น้ำหนักปกติตอนเริ่มโครงการ

พูดง่าย ๆ ครับ “กินมังฯ” อย่างเดียวยังไม่พอ ควรดูคุณภาพอาหารทั้งแบบแผน ไม่ใช่ตัดสินจากอาหารชนิดเดียวหรือสรุปว่ากินข้าวขาวหนึ่งมื้อแล้วความเสี่ยงเพิ่มทันที

กลไกเบื้องหลัง พูดแบบบ้าน ๆ

นี่คือคำอธิบายที่นักวิทยาศาสตร์ใช้กันนะครับ ไม่ใช่สิ่งที่งานนี้วัดตรง ๆ ทุกข้อ

  1. ภาระกรดในอาหาร (dietary acid load) อาหารต่างชนิดให้ภาระกรดหลังเผาผลาญต่างกัน รูปแบบที่มีผักผลไม้อาจให้ภาระกรดต่ำกว่า ไม่ได้หมายความว่าอาหารเปลี่ยนเลือดให้เป็นด่างหรือรักษาไตได้ครับ
  2. แรงกดในตัวกรองไต (glomerular hyperfiltration) ปริมาณและแหล่งโปรตีนอาจมีผลต่อการกรองของไตต่างกัน แต่ผู้มีโรคไตต้องกำหนดปริมาณรวมเป็นรายบุคคล ไม่ใช่เพิ่มโปรตีนพืชได้ไม่จำกัด
  3. ไฟเบอร์ เลี้ยงจุลินทรีย์ลำไส้ (gut microbiome) ไฟเบอร์จากธัญพืชไม่ขัดสีและถั่ว เป็นอาหารของจุลินทรีย์บางกลุ่ม มีการศึกษาความเชื่อมโยงกับสารเมแทบอไลต์ เช่น indoxyl sulfate และ p-cresyl sulfate แต่งานนี้ไม่ได้พิสูจน์กลไกดังกล่าวโดยตรง
  4. ฟอสฟอรัสจากพืชดูดซึมน้อยกว่า ฟอสฟอรัสในพืชจับอยู่กับ phytate ร่างกายเลยดูดซึมได้น้อยกว่าจากเนื้อสัตว์และสารเติมแต่งในอาหารแปรรูป
  5. สารต้านอนุมูลอิสระ ลดการอักเสบ (oxidative stress, inflammation) polyphenols ในผักผลไม้หลากสีมีการศึกษาด้าน oxidative stress และสัญญาณอักเสบ ยังไม่ใช่หลักฐานว่าการกินอาหารนั้นรักษาเนื้อไตได้

ฝั่งพืชแบบไม่ดีล่ะครับ การกินแป้งขัดสีและเครื่องดื่มหวานมากอาจเกี่ยวข้องกับการควบคุมน้ำตาลและน้ำหนัก ซึ่งเป็นปัจจัยที่ควรดูแลร่วมกัน งานนี้ไม่ได้พิสูจน์เส้นทางเหตุและผลทุกขั้นครับ

ข้อควรรู้

พูดกันตรง ๆ งานนี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกตในคนอเมริกัน บอกได้ว่า “สัมพันธ์กัน” แต่ยังฟันธง 100% ไม่ได้ว่าเป็นเหตุและผลครับ

ลองแบบครัวไทย พืชดีเต็มจาน

  1. เปลี่ยนข้าวขาวเป็นข้าวกล้อง ไรซ์เบอร์รี่ หรือข้าวผสม เริ่มครึ่งต่อครึ่งก่อนก็ได้
  2. ทุกมื้อมีผักอย่างน้อยครึ่งจาน ผัดผักรวม แกงจืดผักกาด ผักลวกจิ้มน้ำพริก
  3. โปรตีนจากถั่ว เต้าหู้ เทมเป้ ถั่วเขียว ถั่วแดง สลับกันทั้งสัปดาห์
  4. ของว่างเป็นผลไม้ทั้งลูก หรือถั่วไม่ปรุงรสสักกำมือ แทนขนมหวาน
  5. ดื่มน้ำเปล่าแทนน้ำหวานและน้ำผลไม้กล่อง
  6. ลดเค็มด้วยสมุนไพร ตะไคร้ ใบมะกรูด กระเทียม พริกไทย แทนน้ำปลาและซอส
  7. อ่านฉลากก่อนซื้อ อาหารเจหรือมังฯ แปรรูปบางอย่างเค็มและแป้งเยอะ เลือกแบบใกล้ธรรมชาติที่สุดครับ

ใครสนใจผลิตภัณฑ์ที่ผมใช้ อ่านข้อมูล POW9 (พาวนายน์) เพิ่มเติมได้ครับ ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้ถูกทดสอบในงาน ARIC และไม่ใช่ผลิตภัณฑ์รักษาหรือป้องกันโรคไต ผู้มีโรคไตควรให้แพทย์ตรวจส่วนประกอบก่อนใช้ ไม่ควรเริ่มใช้เองจากบทความนี้ครับ

อาหารเป็น “ผู้ช่วย” ไม่ใช่ตัวแทนการรักษา ใครเป็นโรคไตอยู่แล้วหรือกำลังกินยารักษาอยู่ ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลเรื่องยาและแผนการรักษาด้วยครับ ห้ามหยุดยาเอง

ข้อแนะนำจัดจานข้างต้นสำหรับการดูแลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่แผนอาหารสำหรับผู้มีโรคไตทุกระยะครับ ผู้มีโรคไตหรือฟอกไตควรปรับโปรตีน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส น้ำ และโซเดียมตามผลเลือดและแผนของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร ไม่เพิ่มผัก ผลไม้ ถั่ว หรือผลิตภัณฑ์เสริมเองโดยไม่ประเมินครับ

อ้างอิง

Kim H, Caulfield LE, Garcia-Larsen V, et al. Plant-Based Diets and Incident CKD and Kidney Function. Clin J Am Soc Nephrol 2019;14(5):682-691. doi:10.2215/CJN.12391018


💬 ปรึกษาโค้ชแบงค์ / สั่งซื้อสินค้า

  • แอดไลน์สอบถามได้เลยครับ 👉 LINE: @coachbankmarket — https://lin.ee/Ro0SL5D

  • สั่งซื้อผ่านเว็บไซต์ www.areenan.com ได้ตลอด 24 ชม. ชำระด้วยบัตรเครดิตได้อย่างปลอดภัย

  • 🚚 สั่งก่อน 13:00 น. จัดส่งภายในวันนั้น / สั่งหลัง 13:00 น. จัดส่งวันถัดไป